Часопіс Makeout у сакавіку 2019 года апублікаваў тэкст пра тое, як адчуваюць сябе людзі негетэрасэксуальнай арыентацыі ў горадзе, у якім перамог “Вячэрні Магілёў”. Прыводзім тэкст цалкам.

ДАША, 27 ГАДОЎ

Я не вельмі люблю ездзіць у свой родны горад. Доўга я не магла зразумець, чаму заўсёды, калі прыязджаю ў Магілёў, мяне быццам хваля дэпрэсіі накрывае. Потым зразумела, што калі туды вяртаюся, як быццам кожны раз трошкі вяртаюся ў сябе ў тым узросце … Да 17 гадоў я наогул нічога пра сябе не ведала. Я – негетэрасэксуальны чалавек, і гэта вялікая частка маёй ідэнтычнасці, і таму цяпер для мяне вельмі дзіўна успамінаць, што доўгі час я думала пра сябе як пра супер-гетэрсэксуалку, якой проста чамусьці не падабаюцца хлопцы.

Мне здаецца, Магілёў, як горад, вельмі моцна на гэта паўплываў – у сваім горадзе я не ведала ніводнага [негетэрасэксуальнага] чалавека. Ні ў школе, ні ў мастацкай школе, ні дзе-небудзь яшчэ, я наогул ніколі не сустракала негэтэрасэксуальных людзей. І так працягвалася да таго часу, пакуль у 17 гадоў я не пераехала ў Мінск, пазнаёмілася там з людзьмі, даведалася пра нейкія месцы, тусоўкі, стала хадзіць на вечарынкі – да гэтага я нават не думала, што ў Беларусі такое ёсць.

Ужо цяпер я чытаю на MAKEOUT артыкулы пра Мінск, пра іншыя гарады, што ў людзей былі нейкія свае месцы, плешкі, вечарынкі – я ніколі не чула нічога падобнага пра Магілёў. Толькі потым ужо, праз інстаграм, я даведалася, што адначасова са мной у школе вучыліся і іншыя негетэрасэксуальныя людзі. Але мы ўсе былі тады ці закрытыя, ці не ведалі нічога пра сябе, а ўжо тым больш адзін пра аднаго.

Некаторыя мае знаёмыя з іншых гарадоў распавядалі, што ўсведамлялі сябе яшчэ з падлеткавага ўзросту. «Я ў школе сустракалася …» У школе сустракалася? Я не думала, што гэта наогул магчыма. Да людзей, у якіх ёсць такі досвед, я адчуваю зайздрасць. Мне заўсёды вельмі сумна, што я так позна штосьці пра сябе зразумела. Мне здаецца, маё жыццё б увогуле па-іншаму склалася, калі б я раней гэта ўсвядоміла. І мне здаецца, што так – горад паўплываў. Калі ты не бачыш ніякіх прыкладаў, у цябе няма такіх знаёмых-сяброў, адкуль ты пра гэта наогул даведаешся?

Але цяпер я ведаю, што так, былі людзі. І ад усведамлення гэтага становіцца цёпла. Усё ж такі мы ёсць. І гэта не наша віна, што мы раней пра гэта не ведалі. Гэта проста такая прастора, такі горад.

Магілёў вельмі спецыфічны горад. У мяне заўсёды было ўражанне ад майго горада, як ад вельмі закрытага. Не ведаю, ці можна казаць, што гэта блізкасць да Расеі ўплывае, ці нешта яшчэ, але, тым не менш, у Магілёве вельмі моцная ўся гэтая праваслаўная «тусоўка», «Вячэрні Магілёў» са сваімі артыкуламі … Уся гэтая нянавісць, вядома ж, я думаю, ўзмацняе страх людзей, якія там жывуць.

Тое, што «Вячэрні Магілёў» працягвае ўсё гэта пісаць, то, што ў іх такая палітыка, і ў горадзе нават няма ніякіх рычагоў, каб на іх паўплываць – гэта, вядома, сумна. І я ўпэўненая, людзі, якія жывуць у Магілёве і чытаюць такое, яны яшчэ больш закрываюцца. Вядома, калі гэта адбываецца побач, у тваім горадзе, мне здаецца, што вельмі лёгка яшчэ мацней закрыцца – асабліва, разумеючы, што яны працягваюць гэта пісаць, а іншыя людзі гэта чытаюць і не лічаць патрэбным неяк ўмяшацца – паскардзіцца, абурыцца або яшчэ нешта зрабіць.

КОСЦЯ, 24 ГАДЫ

Я нарадзіўся тут, і колькі сябе памятаю, заўсёды хацеў з’ехаць з Магілёва. Мне заўсёды было тут няўтульна, але абставіны кожны раз мяне сюды вярталі.

Вось і цяпер мне зноў прыйшлося вярнуцца.

У мяне быў вельмі цяжкі год у эмацыйным плане – растанне пасля аб’юзіўных адносін з хлопцам, цяжкая праца … У выніку патрапіў у псіхіятрычную бальніцу ў Навінках. Хадзіў да псіхатэрапеўта, да гэтага часу прымаю антыдэпрэсанты. Вырашыў, што трэба адпачыць, звольніўся з працы, нейкі час жыў у сяброўкі ў вёсцы. А цяпер вось вярнуўся сюды.

Па горадзе шпацыраваць я не люблю, выходжу рэдка, звычайна толькі ў краму. Кожнаму чалавеку патрэбна нейкая грамада, у якой ты адчуваеш сябе камфортна. Але калі я іду па вуліцы, я рэдка адчуваю сябе камфортна. Я не магу сказаць прадавачцы ў краме, што выбіраю падарунак свайму хлопцу. Не магу сказаць у паліклініцы нешта. Усе, з кім я тут сябраваў, з’ехалі. З’ехала сяброўка дзяцінства – я ёй першай распавёў пра сябе, і яна мяне вельмі падтрымлівала. Яшчэ адну сяброўку выключылі з універсітэта за акцыі пратэсту, і яна з’ехала ў Польшчу. Два маіх сябра, пара хлопцаў – таксама эмігравалі ў мінулым годзе. Атрымліваецца, усе, з кім я тут сябраваў, усё ўжо жывуць за межамі не тое што Магілёва, але нават Беларусі.

Я не ведаю, ці ёсць тут цяпер нейкая дзвіжуха. Мне здаецца, што не. Я перапісваюся з нейкімі людзьмі ў Hornet, але ні ад каго не чуў, каб былі нейкія сходкі ці мерапрыемствы … Напэўна, адзінае, што ёсць – гэта офіс «Сустрэчы».

Я адчуваю, што гэта мой родны горад, але ніякіх абавязкаў, што з-за гэтага я павінен яго любіць – у мяне няма. Так, я тут ведаю кожную галінку, кожны двор … Месцы, дзе са мной здаралася нешта добрае, у мяне выклікаюць эмпатыю. Хоць вельмі мала добрага ў мяне тут здаралася.

Складаныя ў мяне адносіны з маім горадам. Быццам бы і родны… Але, вось, як я цяпер зразумеў – усе гамафобные рэчы са мной здараліся менавіта тут. І з бацькамі, і ў школе…

Бацька заўсёды быў вельмі кансерватыўным чалавекам, з усімі гэтымі паняццямі «мужык павінен». Таму з дзяцінства ён увесь час спрабаваў мяне прымусіць займацца спортам – боксам, тайскім боксам… А я не хацеў. Мне не падабаўся фізічны гвалт у прынцыпе. Я вельмі шмат чытаў у дзяцінстве, Гары Потэра, напрыклад – на гэтых кніжках, напэўна, і выхаваў у сабе талерантнасць.

Я быў вельмі замкнёным. Мне здаецца, кожны ЛГБТ-чалавек праходзіць праз перыяд прыняцця сябе. У мяне ён наступіў гадоў у 16-17, мне было вельмі складана, таму што я не бачыў гэтага вакол сябе… Я хацеў з кім-небудзь сустрэцца, шукаў інфармацыю пра месцы, дзе б збіраліся людзі, але нічога не знайшоў. Дзякуй богу, інтэрнэт ужо быў, таму чытаў артыкулы, глядзеў серыялы… «Queer as Folk » – рэспект гэтаму серыялу, мне здаецца, кожны ЛГБТ-чалавек павінен яго паглядзець, асабліва ў перыяд прыняцця сябе. І вось дзякуючы серыялам і падтрымцы сяброўкі ў мяне неяк атрымалася хутка і даволі безбалюча прыняць сябе.

Потым я паступіў і паехаў вучыцца ў Гомель. Там больш актыўная жыццё пачалося. У мяне з’явіўся хлопец, на 8 гадоў мяне старэйшы. Мы прыходзілі ў госці да яго сяброў, і ён казаў – вось гэта Косця, мой хлопец. І я такі – божа, што адбываецца! І гэта мяне прама так загартавала. Я вельмі ўдзячны свайму першаму хлопцу. Ён мяне вельмі моцна падтрымліваў. У тым плане, што ён хутка мяне сацыялізаваў, такімі рэвалюцыйнымі метадамі. Дзякуй яму за гэта.

Так што, я люблю Гомель. Люблю прыязджаць у Гомель – хадзіць па месцах, з якімі звязаныя добрыя ўспаміны. У Мінск люблю прыязджаць, ён месцамі любімы, а месцамі – не вельмі.

Магілёў жа мне здаецца дэпрэсіўным.

Мне здаецца, што гэта горад для людзей не з такім складам характару, як у мяне. Ён вельмі кансерватыўны, і людзі тут ціхія. Нават калі глядзець на мітынгі «недармаедаў», якія праходзілі ў многіх гарадах – у Гомелі тысяча чалавек выйшла, у Мінску было шмат людзей. Паўсюль людзі выходзілі. А ў Магілёве нас 100 чалавек на ганку сабралася. І нібыта усё незадаволеныя, а нібыта ніхто і не выходзіць.

Я тады вельмі моцна загнаўся з гэтай нагоды. Бачыў, як бабулі плачуць з-за таго, што ў іх маленькая пенсія, а трэба яшчэ дапамагаць дзецям і ўнукам – вельмі сумна з-за гэтага было.

Хацелася б нешта памяняць, напэўна.

У мяне быў такі перыяд, калі я як вар’ят хадзіў па сваім раёне, фоткал ямы ў двары і адпраўляў скаргі, каб іх адрамантавалі. Перад маім домам была вельмі вялікая яма. Пасля дажджу там з’яўлялася велізарная лужына, і ўсе машыны туды правальваліся. Колькі сябе памятаю – яна заўсёды была там. Яма майго дзяцінства. І я яе фатаграфаваў раз 50, адпраўляў. І яе адрамантавалі! Я хадзіў, усім выхваляўся – тыпу, што вось, гэта дзякуючы мне.

Як бы там ні было… У мяне няма такога, што я прама ненавіджу свой горад. Але я яго не люблю. З прычыны тых рэчаў, якія тут здараліся. Можа быць, калі б па-іншаму было, я б па-іншаму да яго ставіўся. Але ўсё склалася так, як склалася.

Тое, што галоўная рэгіянальная газета горада – «Вячэрні Магілёў» – гэта прапаганда нянавісці, таксама нешта ды кажа, напэўна. Больш такога прэцэдэнту ў Беларусі няма.

Гэта вельмі сумна і дзіўна. Я, шчыра кажучы, у разгубленасці – як так атрымалася. Калісьці гэта была звычайная газета – мая бабуля яе выпісвала, а цяпер мадэрнізавалася ў нейкую прапаганду нянавісці проста. Атрымліваецца, што Магілёў стаў нейкі сталіцай гамафобіі.

Вось, нядаўна адбылося чарговае сутыкненне з рэальнасцю. Прыехала мая сяброўка з Партугаліі, і мы вырашылі пайсці ў бар. Яна мяне нафарбавала бліскаўкамі, і мы пайшлі ў самы модны бар у Магілёве «Без Башни». Мы проста пачалі танцаваць. Танчылі як людзі, якія танчаць так, як ім падабаецца танцаваць. Але ўсе пачалі на нас глядзець, азірацца. Асабліва на мяне, таму што на мне былі залатыя бліскаўкі. Хтосьці шаптаў «підар», «підар». А потым да нас падышоў ахоўнік і кажа: «Вы перашкаджаеце». Мы, такія – у сэнсе? Каму мы перашкаджаем? Мы проста стаім у куце і танчым. Нікога не абражала, нічога. А потым мы выйшлі папаліць, і нас проста не пусцілі [назад]. Сказалі: «З вас хопіць».

Калі перыядычна сустракаешся з такімі сітуацыямі – вельмі сумна робіцца, і неяк спусташае цябе трошкі. Крыўдна, што ты ніякай шкоды не прыносіш, нічога дрэннага не робіш, а ўсё адно да табе трапляе вялікая порцыя агрэсіі.

Яшчэ была сітуацыя на дзень горада ў Магілёве. Мы з сябрамі пайшлі на плошчу Славы, там быў нейкі канцэрт, гуляла музыка, мы прытанцоўвалі … Міма праходзіла жанчына з дзіцём, яна падышла да машыны з міліцыяй і кажа – вось, гэтыя підарасы тут танчаць, супакойце іх.

Перыядычна такія моманты адбываюцца. І чамусьці толькі ў Магілёве. Мяне нават хацелі пабіць тут. Мы неяк з сябрамі выпівалі, яны мяне нафарбавалі, і мы пайшлі ў краму … Ішла кампанія, яны выглядалі стрёмно, пачалі нешта казаць у наш бок. «Вось, нейкія підары ідуць», нешта такое, я дакладна ўжо не памятаю. Але факт у тым, што гэта было гамафобнае выказванне. Шмат гамафобных выказванняў. Я чалавек імпульсіўны, таксама нешта крыкнуў ім у адказ. Яны на мяне накінуліся. Потым іх сябры пачалі нас разбіраць. Ну, і ўсё абышлося.

Ну, вось так. Атрымліваецца, што толькі ў Магілёве, менавіта ў маім родным горадзе, я сутыкаўся з такой адкрытай гамафобіяй, – я толькі цяпер гэта зразумеў. Тым не менш, я ўсё роўна ўсіх заклікаю ў Магілёў. Мне хочацца яго паказаць, каб людзі лепш мяне даведаліся, убачылі мяне праз прызму вось гэтага ўсяго, праз мой горад.

АНДРЭЙ, 35 ГАДОЎ

Я не карэнны магілёвец, але ўжо 11 гадоў тут жыву. Сам я родам з Беразіно. Зразумелая справа, што ў маленькім горадзе пра гэта ўвогуле не было ніякай інфармацыі. Было шмат інфармацыі пра тое, што ёсць мужчыны і жанчыны, “давайце размнажацца». Была рэлігія, якая казала «не распуснічай». І ўсё. Таму, калі ў школе пачаліся першыя закаханасці ў хлопчыкаў, даводзілася з гэтым самому неяк ўнутры спраўляцца, акуратненька запакоўваць – ну, не-не, гэта ж не добра. Няхай яно там пасядзіць.

Калі паступіў у Мінск, зразумелая справа, што «Вавілон» стаў для мяне аддушынай. Я доўга намагаўся стрымаць сэксуальную цягу, але на 1-2-м курсе ажыў, прыняў сябе, у мяне пачаліся адносіны. А потым па размеркаванні трапіў у Магілёўскі раён.

У Магілёве ёсць «Сустрэча», плешка на чыгуначным вакзале, і ўсё. На кватэрах людзі і зараз тусуюцца. Кватэрнікі былі заўсёды. Клубаў ніякіх няма. Быў раней клуб «Куба», там тэматычны народ збіраўся, але пасля таго, як гаспадар скончыў жыццё самагубствам, яго выкупілі і ён стаў «звычайным» клубам. 10 гадоў таму гэта было.

Пра тое, што «Куба» – тэматычны клуб, ведалі толькі свае. Для горада гэта быў, хутчэй, звычайны клуб.

Я ведаў пра гэты клуб. Але патрапіў туды, напэўна, толькі адзін раз. Паспеў. Я адпрацоўваў размеркаванне ў калгасе і рэдка мог сабе дазволіць выехаць у горад, патусіць. Ну, неяк вырваўся – народу тады было шмат. Атмасфера была падобная на «Вавілон». Можа быць, не было столькі шоў. Я не памятаю, каб там было шоў. Але народ там быў тэматычны дакладна. Людзі сядзелі кампаніям, знаёміліся адзін з адным. Вельмі сумна, што няма такога больш.

Гаспадар «Кубы» скончыў жыццё самагубствам у 2008-м. Я прыехаў у Магілёў у 2007-м. Я дакладна памятаю, што як толькі перабраўся ў Магілёў, «Куба» зачынілася. Тады, вядома, шмат пра гэта гаварылі. Зараз у інтэрнэце толькі на адным сайце можна знайсці кароценькі артыкульчык. Мяне гэта моцна закранула – што вось чалавек нешта рабіў для гэтага горада, для ЛГБТ-супольнасці, і па нейкіх прычынах гэта адбылося. Вядома, вельмі сумна.

Мне здаецца, доўга ў нас гей-клуб не пратрымаўся б, таму што ў нас адкрытых людзей можна па пальцах пералічыць. Максімум, хто будзе збірацца ў такіх клубах – чалавек 10-20. Магілёў – маленькі горад, усе адзін аднаго ведаюць. І ў многіх людзей ёсць страх, што пра іх даведаюцца, страх за саміх сябе.

Я, напрыклад, працую ў сістэме адукацыі. І ад свайго дырэктара чуў, што «ў суседняй установе адукацыі ўзялі на працу лесбіянку, і яна цяпер будзе спакушаць вучаніц». Зразумелая справа, што я пасля такога ўжо не адчуваю сябе бяспечна. Адкрыта я там дакладна прадстаўляцца не магу. Мне не хочацца нарывацца на чужую гамафобію. Мне не хочацца, каб мой дырэктар ацэньваў мяне па маёй сэксуальнай арыентацыі. Я хачу, каб ён ацэньваў мяне як спецыяліста.

Мне здаецца, часам складана адрозніць рэальную гамафобію ад гамафобіі ўнутранай. Часам прад’явяць праўду немагчыма, а часам магчыма, але складана з-за ўнутраных сваіх страхаў.

Калі мы будзем заставацца сумленнымі з сабой і з іншымі ў грамадстве, мы можам гэтую сітуацыю выправіць. Даваць гэтаму грамадству іншы вопыт – акрамя нейкага бінарнага погляду на свет.

Усё, што мы называем знешняй гамафобіяй (гетэрасексуальнай, бінарнага грамадства), яно ўсё ў нас таксама адкладзена. Унутраная гамафобія. Дапусцім, я са сваім хлопцам першы час хадзіў паліць не на агульную пляцоўку, туды, дзе суседзі паляць, а ў іншае месца. А, увогуле, гэта і ёсць унутраная гамафобія. Зараз мы ходзім паліць разам. Суседзі ўжо сталі знаёміцца з ім паволі. І такіх момантаў вельмі шмат. Але дзе гэтая мяжа? Калі знешняя гамафобія становіцца ўнутранай? Гэта проста ўжо нейкая вывучаная штука. Вось мы размаўляем зараз, а я сяджу адначасова і думаю – чуе яна [афіцыянтка ў кафэ], не чуе? І як яна рэагуе? Ўсё роўна. Гэта ёсць. Але калі мы будзем заставацца сумленнымі з сабой і з іншымі ў грамадстве, мы можам гэтую сітуацыю выправіць.