Другая частка даследавання mspring.online.

 21 сакавіка. Магілёў. Саша Мінько


Дзякуючы абноўленым базам дадзеных маскоўскага «Мемарыяла» mspring.online выявіў імёны і прозвішчы кадравых супрацоўнікаў магілёўскага аддзела НКУС перыяду масавых рэпрэсій 1935-1939 гадоў. База ўтрымлівае імёны і біяграфіі больш за 41 тысячу супрацоўнікаў НКУС СССР, сабраныя пры аналізе ўзнагародных загадаў гэтага перыяду. Нам атрымалася вылавіць з іх 27 чалавек, датычных да масавых расстрэлаў на Магілёўшчыне. Сёння публікуем другую частку дадзеных.

Мы узнали имена сотрудников НКВД, при ком расстреливали могилевчан во время сталинских репрессий

ЯК ПАЧЫНАЎСЯ БЯЗЛІТАСНЫ ТЭРОР НАРОДА

Пасля ўдалага ўзброенага перавароту ў кастрычніку 1917 года бальшавікі абвясцілі пра перамогу Вялікай Кастрычніцкай Сацыялістычнай рэвалюцыі. У тым жа годзе была створана Ўсерасійская надзвычайная камісія па змаганні з контррэвалюцыяй і сабатажам (УНК) РСФСР, што стала пачаткам савецкіх органаў дзяржбяспекі.

У Магілёве ўвесну 1918 года з-за пагрозы акупацыі горада нямецкімі войскамі губернскі выканкам пераехаў у Мсціслаў, дзе на паседжанні 24 траўня прыняў пастанову пра стварэнне Магілёўскай губернскай надзвычайнай камісіі. Магілёўскай НК падначальваліся Аршанская, Рагачоўская, Быхаўская, Чэрыкаўская, Мсціслаўская, Гарэцкая, Шклоўская і Жлобінская павятовыя надзвычайныя камісіі. Іх заданнямі ў той час былі выяўленне і спыненне падрыўной дзейнасці контррэвалюцыйных арганізацый і груп, барацьба з антысавецкімі мяцяжамі і паўстаннямі.

Рэпрэсіі ў СССР пачаліся з моманту яго ўтварэння і фактычна ўжо ніколі не сканчаліся. Што да тэрыторыі Беларусі, то ў 1929-33 гадах быў спачатку знішчаны традыцыйны ўклад мясцовага насельніцтва – аднаасобныя сялянскія гаспадаркі. У перыяд 1933-36 г.г. знішчана беларуская нацыянальна-дэмакратычная інтэлігенцыя. Прыкладна год быў некаторы зацішак, пасля чаго пачалося тое, што названа гісторыкамі “Вялікім тэрорам”.

Пік масавых забойстваў, што здзяйсняліся сталінскімі катамі па ўсёй краіне, прыйшоўся на 16 месяцаў – з ліпеня 1937 года па лістапад 1938-га. Гэта трэба ўлічваць, калі вы будзеце чытаць урыўкі з біяграфій тых, хто, імаверна, асабіста забіваў нявінных людзей. Амаль усе яны да 1939 года былі або парасстрэльваны, або выкінуты з органаў.

ЧЭКІСТЫ БАБРУЙСКА

Дубінскі Самуіл Шмулевіч у кастрычніку 1937 года атрымаў званне сяржанта дзяржбяспекі і стаў памагатым оперупаўнаважанага Бабруйскага РА НКУС Магілёўскай вобласці. Праз два гады ён быў звольнены c выняткам з уліку «за немагчымасцю далейшага выкарыстання ў ГУДБ». Ніякай іншай інфармацыі пра яго няма.

Валавік Ісак Якаўлевіч у сакавіку 1938 года быў адкліканы з Азова-Чарнаморскага краю ў распараджэнне НКУС БССР. Лейтэнант дзяржбяспекі ў Беларусі быў прызначаны начальнікам Бабруйскага ГА УНКУС Магілёўскай вобласці, але прапрацаваў на гэтай пасадзе менш года. У студзені 1939 года ён быў арыштаваны, пазбаўлены звання, у траўні асуджаны Вайсковым трыбунал войскаў НКУС Беларускай акругі і расстраляны 26 верасня. Па нацыянальнасці ён быў габрэй, з 18 гадоў працаваў у органах ВЧК-АДПУ-НКУС, на момант смерці яму было ўсяго 34 гады.

Рыбін Аляксей Мікалаевіч у сакавіку 1936 года атрымаў пагоны сяржанта дзяржбяспекі. Даслужыўся да пасады намначальніка Бабруйскага ГА УДБ НКУС Магілёўскай вобласці. Аднак 7 студзеня 1939 года быў арыштаваны, пазбаўлены звання і асуджаны праз тры месяцы Вайсковым трыбуналам войскаў НКУС БВВ. Прысуд: 10 гадоў ссылання. Іншая інфармацыя адсутнічае.

Цэхановіч Кастусь Іванавіч у снежні 1936 года стаў сяржантам дзяржбяспекі і адправіўся працаваць сакратаром Бабруйскага ГА УНКУС Магілёўскай вобласці. У лютым 1940 года ён ужо быў звольнены зусім з выняткам з уліку (нават не ў запас) па пункце «В» артыкулы 38 – у звязку з немагчымасцю далейшага выкарыстання ў ГУДБ. Інфармацыі пра дату і месца народзінаў няма. Інфармацыі пра смерць няма.

Чарнамордзік Барыс Львовіч у сакавіку 1936 года стаў малодшым лейтэнантам дзяржбяспекі і яго накіравалі працаваць начальнікам 3-га аддзялення Віцебскага ГА УДБ НКУС. Праз паўтары гады яго раптам адправілі з працоўным візітам у Чыцінскую вобласць, але ён хутка вярнуўся ў Беларусь і стаў начальнікам Бабруйскага РА УДБ НКУС Магілёўскай вобласці. На гэтай пасадзе ён пратрымаўся толькі да 16 студзеня 1939 года. Спачатку яго звольнілі c выняткам з уліку за немагчымасцю далейшага выкарыстання ў ГУДБ. Але ўжо ў сакавіку ён быў асуджаны Вайсковым трыбуналам войскаў НКУС БВВ і прысуджаны да 10 гадоў лагераў. У ліпені таго ж года быў пазбаўлены звання. Інфармацыі пра дату і месца народзінаў няма. Інфармацыі пра смерць няма.

НКУС-ШНІКІ РАЙЦЭНТРАЎ

Афанасьеў Васіль Кузьміч у 1936 годзе атрымаў пагоны малодшага лейтэнанта дзяржбяспекі і быў накіраваны ў Заходнюю вобласць. Да снежня 1945 года ён ужо быў у званні капітана і стаў начальнікам Быхаўскага РА УНКУС Магілёўскай вобласці. Па нацыянальнасці рускі, нарадзіўся ў 1897 годзе ў Бранску. Інфармацыі пра смерць няма.

Балалаў Андрэй Цімафеевіч у ліпені 1938 года за нейкія заслугі атрымаў званне сяржанта дзяржбяспекі. Нягледзячы на такое невысокае званне, да траўня 1939 года ён быў начальнікам Чэрыкаўскага РА УНКУС Магілёўскай вобласці. А 19 траўня таго ж года ён быў звольнены зусім «за немагчымасцю далейшага выкарыстання ў ГУДБ». Інфармацыі ні пра дату і месца народзінаў няма, ні пра смерць няма.

Васілевіч Ф.К. да ліпеня 1940 года служыў оперупаўнаважаным Хоцімскага РА УНКУС Магілёўскай вобл. БССР. Звольнены зусім 5 ліпеня «за немагчымасцю далейшага выкарыстання ў ГУДБ». Ніякай іншай інфармацыі пра яго няма.

Градзюшка Пётр Паўлавіч у сакавіку 1936 года атрымаў пагоны малодшага лейтэнанта дзяржаўнай бяспекі і па чэрвень 1939 года служыў у Клімавіцкім РО УНКУС Магілёўскай вобл. БССР, дзе нават выконваў абавязкі часова выконваючага абавязкі начальніка. 1 ліпеня 1939 года ён быў звольнены з органаў у звязку з арыштам. Далейшы яго лёс невядомы, дадзеных пра народзіны няма.

Дулесаў Зміцер Мікалаевіч у сакавіку 1936 года ў званні лейтэнанта дзяржаўнай бяспекі быў накіраваны ў Крычаў, дзе стаў начальнікам мясцовага райаддзела НКУС. Роўна праз тры гады быў звольнены зусім c выняткам з уліку «за немагчымасцю далейшага выкарыстання ў ГУДБ». Ніякіх іншых дадзеных пра яго знайсці не атрымалася.

Кашмель Фёдар Канстанцінавіч у лістападзе 1937 года ў званні сяржанта дзяржбяспекі скіраваны ў Кіраўскі райаддзел НКУС, дзе праслужыў два гады. З пасады часова выконваючага абавязкі начальніка быў звольнены зусім c выняткам з уліку «за немагчымасцю далейшага выкарыстання ў ГУДБ». Ніякай іншай інфармацыі пра яго няма.

Какорын Іван Рыгоравіч у сакавіку 1936 года стаў сяржантам дзяржбяспекі. Праз два гады быў пераведзены з пасады памагатага оперупаўнаважанага Жыткавіцкага РО УГБ НКУС у Дрыбін, дзе заняў пост начальніка мясцовага райаддзела УДБ НКУС. У сакавіку 1939 года звольнены зусім c выняткам з уліку «за немагчымасцю далейшага выкарыстання ў ГУДБ».

Тураўскі Ісак Ліповіч у 1936 годзе стаў малодшым лейтэнантам дзяржбяспекі і з’ехаў працаваць начальнікам Краснапольскага РА УНКУС Магілёўскай вобласці. Вельмі хутка, ужо ў траўні 1939 года ён быў звольнены ў запас з фармулёўкай артыкула 38 пункт «в» – у звязку з немагчымасцю далейшага выкарыстання ў ГУДБ. Ніякіх іншых дадзеных пра яго няма.

ВІНАВАТЫЯ ЎСЕ?

Магчыма, кожны з названых чалавек мае дачыненне да смерці людзей і спусташэння беларускай нацыі. Верагодна, што ад некага з гэтых супрацоўнікаў больш за 70 гадоў таму пацярпелі нават вашыя сваякі.

Цалкам з базай дадзеных нашых калегаў-праваабаронцаў з «Мемарыяла» можна азнаёміцца на адмысловым сэрвісе.